Fotocolumn 18 - Uitgestorven (2)

Kunnen we moraal in een vlieg meppen? Deze cryptische vraag is het begin van het vervolg op de fotocolumn van vorige week getiteld Uitgestorven 1 (de originaliteit zit niet in de evolutie van de titel). Eigenlijk is het de aloude, maar niet minder boeiende, vraag of moraal een gevolg is van evolutie, of van creationisme. Wie gelooft in een schepper zal de oorsprong van elk moreel besef aan zijn god toebedelen, zoals hij de oorsprong van alles aan god toebedeelt. God is voor mensen die niet door durven vragen of dat gewoon niet willen.

Voor de mensen die wel voorbij dogma's willen kijken is er gelukkig de wetenschap, hoewel het verschil tussen religie en wetenschap niet altijd even helder is. Zo was er afgelopen jaar veel te doen over "Intelligent Design". In het kort komt het erop neer dat het leven te ingewikkeld is om via natuurlijke selectie gekomen te zijn tot wat het nu is, dus moet er wel een schepper zijn. Pseudo-wetenschap voor creationisten waar helaas ook wetenschappers van enige naam zich aan hebben verbonden. In plaats van de vijand te bestrijden, kun je hem ook voor je karretje spannen.

Dat brengt mij terug bij het onderscheid tussen goed en kwaad. Een wetenschapper die weloverwogen een niet-wetenschappelijke theorie als wetenschappelijk presenteert, toont daarmee aan een flexibele moraal te hebben waarbij niet onbevangen naar de waarheid wordt gezocht, maar de waarheid naar een vooraf vastgesteld doel wordt geleid. Het antwoord op alles is god dus we hoeven alleen nog maar de paden te beschrijven die leiden naar dat antwoord. De vraag door wie of wat god "geschapen" is wordt gemakshalve genegeerd. Dat alles neemt niet weg dat we wel moraal ervaren. Ook ik heb ideeën over goed en kwaad.

Zonder god is de oorsprong van mijn gedachten de grijze massa onder de dode plant die we kapsel noemen. Mogelijk moeten we eerst wat grotere vliegen kweken voor mijn grijs in zijn zwart past, maar als we mijn brein zouden ontdoen van mijn herinneringen en zouden implanteren in een vlieg, zou die vlieg dan dezelfde moraal hebben als ik?
Ik betwijfel het omdat moraal volgens mij vooral wordt bepaald door omstandigheden. Als ik geboren was in de bergen van Afghanistan, zou ik er waarschijnlijk andere normen en waarden op nahouden dan nu.

Over miljoenen jaren zal er misschien een levend wezen zijn dat zich de vragen stelt die ik in deze column stelde als hij zich buigt over fossiele resten van de uitgestorven diersoort genaamd "mens". Als ons besef van goed en kwaad slechts een reactie van de hersenen is op de omstandigheden waaronder we opgroeien, zal de toekomstige antropoloog weinig anders kunnen concluderen dan dat de mens een redelijk succesvolle vorm van ongedierte was.