Fotocolumn 25 - Ooievaar

Nee, ze is niet zwanger en dat willen we graag zo houden. Ooievaars en kinderen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en dat allemaal door het onzinantwoord van één of andere preutse leugenaar die lang geleden een verhaaltje verzon om maar niet het echte antwoord te hoeven geven op de vraag: waar komen kinderen vandaan? Gelukkig weten we nu, dankzij een heldere geest, dat kinderen niet door de ooievaar gebracht worden, maar zelf uit de bloemkool kruipen.

De leugen is de vervangende waarheid voor bestwil, alleen zijn er zoveel leugens in omloop dat we met de beste wil van de wereld niet meer weten wat de waarheid nu precies is. Is de ooievaar een bedreigde diersoort? Heeft hij last van het gat in de ozonlaag? Hoeveel graden is de temperatuur de afgelopen honderd jaar gestegen en gedijt de ooievaar daardoor beter of juist niet? Bestaat het broeikaseffect eigenlijk wel echt, of houden de onheilsprofeten er een geheime agenda op na? Ik weet het niet meer, maar misschien heb ik het ook wel nooit geweten.

Er wordt zoveel onderzoek gedaan, zoveel gerapporteerd, zoveel geïnterpreteerd, dat elke denkbare conclusie inmiddels onderbouwd kan worden met "feiten", ook als die conclusie haaks staat op een andere conclusie die eveneens onderbouwd is met "feiten". Is de waarheid een schijnbare tegenspraak, of is tegenspraak de enige waarheid? Het wordt tijd om "de waarheid" af te schaffen en ons bezig te houden met de werkelijkheid zoals we die beleven. Dat klinkt surrealistisch, maar wat is surrealisme anders dan een vorm van realisme, die in tegenspraak is met de feiten zoals we die kennen, waarbij de feiten keer op keer niet betrouwbaar blijken?

Dit is geen ooievaar, zou René Magritte zeggen, en dat raakt de essentie van werkelijkheid. Nee, dit is geen ooievaar omdat een foto van een ooievaar nooit aan de definitie van een "echte" ooievaar kan voldoen. Een echte ooievaar is van vlees, bloed en veren, maar als we een echte ooievaar zien, is dat beeld ook maar een interpretatie van de werkelijkheid, vervaardigd door onze hersenen. Wij zullen nooit een echte ooievaar waarnemen, omdat elk van onze zintuigen slechts een signaal stuurt dat geïnterpreteerd wordt door ons brein. We zien dus een reconstructie van een ooievaar als we naar een echte kijken en een reconstructie van een reconstructie als we naar een foto kijken.

De echte waarheid zal verborgen blijven, omdat we niet uitgerust zijn om de waarheid in haar pure vorm te ervaren. We geven kinderen vaak onzinantwoorden op de lastige vragen die ze stellen, daar zijn we ons wel van bewust. Waar we ons niet van bewust zijn, is dat de wetenschap dezelfde methode hanteert en ons voorziet van onzinantwoorden, om even van het gezeur af te zijn. Net zoals een kind het antwoord van zijn ouders vertrouwt, vertrouwen wij de antwoorden van wetenschappers. Blijkt een antwoord na verloop van tijd onhoudbaar, dan verzint men gewoon een nieuw, complexer antwoord. Zo is deze ooievaarcolumn bijvoorbeeld het revolutionaire nieuwe antwoord op een vraag die me inmiddels helaas ontschoten is.